Niezależnie od tego, czy stosujesz dietę ketogeniczną, czy nie, prawdopodobnie ostatnio słyszałeś słowo „ketonemia”.
Możesz mieć ogólne pojęcie, co to oznacza, ale dowiedzmy się, jak działa ketonemia.
Co to jest ketonemia?
Najpierw, aby zrozumieć, jak to działa, musimy wiedzieć, czym jest ketonemia. Zasadniczo ketonemia odżywcza to stan metaboliczny, który występuje, gdy organizm musi przejść z wykorzystywania węglowodanów na tłuszcze jako źródło energii.
Jeśli stosujesz Standardową Dietę Amerykańską (lub inny sposób odżywiania bogaty w węglowodany), nie powinieneś doświadczać ketonemii (chyba że jesteś cukrzykiem i bardzo chory).
Dieta bogata w węglowodany dostarcza dużo glukozy, która może być rozkładana na energię lub magazynowana w wątrobie i mięśniach.
Jak działa ketonemia?
Tymczasem podczas stosowania diety ketogenicznej spożycie węglowodanów jest bardzo ograniczone, a dostępna glukoza jest zazwyczaj wykorzystywana do dostarczania energii mózgowi.
Początkowo węglowodany zgromadzone w organizmie (jako glikogen) mogą być rozkładane przez wątrobę do glukozy i dostarczane do narządów i tkanek, które najbardziej potrzebują energii.
Gdy zapasy glikogenu w organizmie zostaną wyczerpane, kwasy tłuszczowe z diety są rozkładane do trójglicerydów, co powoduje uwolnienie ketonów (kwasów) jako produktu ubocznego. Ketonemia pozwala na krążenie ketonów we krwi, które dostarczają energię – co jest niezwykle ważne, ponieważ niektóre narządy (w tym mózg) nie mogą rozkładać tłuszczów na energię (ale mogą wykorzystywać ketony).
Jak widać, dlatego dieta ketogeniczna jest tak bogata w tłuszcze – aby dostarczyć jak najwięcej kwasów tłuszczowych do wykorzystania jako źródło energii. Po spełnieniu swojej roli ketony są usuwane z organizmu wraz z moczem.
Gdy organizm wykorzysta wszystkie krążące kwasy tłuszczowe z diety jako źródło energii, nadal potrzebuje stałego źródła paliwa – dlatego zaczyna wykorzystywać tłuszcz zgromadzony w organizmie. Zapasowy tłuszcz może być rozkładany na kwasy tłuszczowe i ketony, podobnie jak tłuszcz z diety.
To główny powód, dla którego utrata masy ciała na diecie ketogenicznej jest zwykle szybka po osiągnięciu ketonemii (ale nie należy tego mylić z utratą zapasów węglowodanów i wody w pierwszym tygodniu).
Czy istnieją różne poziomy ketonemii?
Tak! Chociaż ludzie często mówią o ketonemii jak o przełączniku „włącz/wyłącz”, istnieją różne poziomy, a do określenia stopnia ketonemii masz dwie główne opcje – testy moczu i krwi. Dostępne są także testy oddechowe na ketony, ale są znacznie rzadsze.
Testowanie ketonów we krwi
Aby uzyskać precyzyjny pomiar krążących ketonów, testowanie krwi jest zazwyczaj znacznie bardziej wiarygodne. Po wejściu w ketonemię większość osób testuje krew co tydzień, aby upewnić się, że poziomy ketonów są odpowiednie do utrzymania stanu ketonemii.
Zestawy do testowania ketonów we krwi są proste w użyciu, podobnie jak testy glukozy stosowane przez cukrzyków – wystarczy mała kropla krwi i glukometr. Testy krwi mierzą jeden z najczęstszych ketonów – beta-hydroksymaślan (BHB), aby oszacować całkowity poziom ketonów krążących we krwi.
Ogólnie poziomy BHB od 0,5 do 3,0 mmol/L mogą wskazywać na ketonemię, ale może się to nieco różnić w zależności od osoby. Wytyczne dotyczące interpretacji wyników testów krwi na ketony zwykle wyglądają następująco:
- Normalny (brak ketonemii) – do 0,6 mmol/L;
- „Średnia” ketonemia – 0,6 do 1,5 mmol/L;
- „Wysoka” lub głęboka ketonemia – 1,5 do 3,0 mmol/L;
- Kwasica ketonowa cukrzycowa – powyżej 3,0 mmol/L.
Poziomy BHB powyżej 3,0 mmol/L nie przynoszą dodatkowych korzyści podczas stosowania diety ketogenicznej i mogą być niebezpieczne. Większość osób na diecie ketogenicznej nie jest w stanie osiągnąć tak wysokich poziomów ketonów, a jeśli tak się stanie, może to wskazywać na problem medyczny, taki jak cukrzyca.
Bardzo wysokie poziomy ketonów (w połączeniu z wysokim poziomem glukozy we krwi) mogą sugerować obecność powikłania cukrzycy znanego jako kwasica ketonowa cukrzycowa (DKA). Cukrzycy mogą rozwinąć DKA, jeśli ich poziom glukozy we krwi pozostaje bardzo wysoki przez dłuższy czas, co powoduje uwalnianie ketonów zamiast insuliny.
DKA należy unikać za wszelką cenę, ponieważ bardzo wysokie poziomy ketonów mogą zaburzyć ściśle regulowane pH krwi, czyniąc ją bardziej kwaśną.
Testowanie ketonów w moczu
Wielu osób stosujących dietę keto testuje ketony w moczu za pomocą pasków testowych. Chociaż jest to niedroga i łatwa opcja, ich dokładność bywa czasem wątpliwa.
Testowanie moczu może być najbardziej pomocne w pierwszych tygodniach po rozpoczęciu diety ketogenicznej, gdy nadal dążysz do osiągnięcia ketonemii. Możesz testować mocz tak często, jak chcesz, a zestawy testowe są proste w użyciu.
Interpretacja wyników testów moczu może się różnić w zależności od rodzaju pasków testowych, ale wiele z nich ma kolorowe legendy, które można dopasować do paska testowego.
Standardowe zakresy dla pasków testowych moczu mogą obejmować:
- Negatywny (brak ketonemii) – mniej niż 5 mg/dL (0,5 mmol/L);
- Ślad – 5 mg/dL (0,5 mmol/L);
- Mały – 15 mg/dL (1,5 mmol/L);
- Umiarkowany – 40 mg/dL (4,0 mmol/L);
- Wysoki – powyżej 80 mg/dL (8,0 mmol/L).
Podobny zakres do tego z testów krwi jest korzystny dla ketonemii odżywczej, mieszcząc się gdzieś pomiędzy małym a umiarkowanym poziomem. Z kolei zbyt wysokie poziomy ketonów mogą budzić obawy o potencjalną DKA.
Teraz, gdy rozumiesz, jak działa ketonemia, łatwo zauważyć, że istnieje duża różnica między dietą po prostu niskowęglowodanową a dietą ketogeniczną.
Dlatego upewnij się, że Twoja dieta jest dobrze zaplanowana i rozważ współpracę z dietetykiem lub specjalistą ds. zdrowia, aby uniknąć niedoborów odżywczych.
Aby uzyskać kompleksowy przewodnik po tym, co możesz jeść (i czego unikać), sprawdź naszą do druku listę produktów keto.